Een bloemlezing van wat aan de Pharostelefoon aan de orde komt

Dini van den Heuvel

Voor u ligt een bloemlezing van wat ons, Pharos telefonistes, zoal aan de telefoon ter ore komt.

Voor degenen die niet bekend zijn met de Pharostelefoon een korte beschrijving. Pharos de landelijke vereniging van ouders van hoogbegaafde kinderen heeft een telefoonnummer waar zowel leden van Pharos als anderen terecht kunnen voor informatie over de vereniging en over hoogbegaafdheid in het algemeen.
Het telefoonnummer is bereikbaar op maandag-dinsdag en woensdag van 9.00uur tot 11.30uur en op donderdag avond van 19.30uur tot 21.30uur. Vijf vrijwilligers, moeders van hoogbegaafde kinderen, zitten ieder een of meerdere vaste dagdelen aan de telefoon. Ieder dagdeel minimaal 2 personen. De telefonistes zijn op hun gespreksochtend of avond meestal druk bezig. Het nummer voldoet aan een behoefte.
(Let op: de telefoontijden waren zo in 1994, voor de huidige bereikbaarheid van de Pharostelefoon zie Pharos).

Onze Ervaringen aan de Pharostelefoon hebben we opgeschreven ten behoeve van de vergadering van het Landelijk Platform Hoogbegaafdheid op 15 september 1994.

Met deze bloemlezing willen we speciale aandacht vragen voor wat ouders en hun hoogbegaafde kinderen in de praktijk tegen komen. Het is de bedoeling dat deze bloemlezing ertoe bijdraagt dat u zich meer bewust wordt van het verdriet, de onmacht en de radeloosheid die veroorzaakt worden door onbegrip en onwetendheid bij onderwijs en hulpverlening.
Het is de hoogste tijd dat medewerkers van deze instanties hoogbegaafdheid gaan accepteren en de mogelijkheid krijgen hun deskundigheid op dit gebied te vergroten. Pharos wil daar graag een bijdrage aan leveren. Deze bloemlezing kan daartoe een eerste aanzet zijn.

Globaal zijn de ervaringen, die ons over scholen en leerkrachten verteld worden beschreven in deel I en de ervaringen van ouders met SBD's en RIAGG's in deel II.

In deze bloemlezing worden negatieve aspecten belicht, maar er komt ook aan bod hoe er door begrip en samenwerking tussen ouders en leerkrachten positieve resultaten bereikt kunnen worden. Alleen jammer dat meestal de ouders hiertoe het initiatief moeten nemen en lang vol moeten houden.

DEEL I SCHOLEN EN LEERKRACHTEN

Kleuters zijn zo lief en klein

In gesprek met de peuterjuf blijkt dat zij het eens is met de ouders. Hun dochter van 3 1/2 heeft een ontwikkelingsvoorsprong, maar daar moeten de ouders niet alteveel aandacht aan besteden. Het is toch nog zo'n klein en lief meisje en ze moeten haar de kans geven kind te mogen zijn. Nu al naar de basisschool is helemaal niet goed.

Dochter van 4 jaar heeft volgens ouders ontwikkelingsvoorsprong. Ouders vragen hier op school aandacht voor. Kleuterjuf zal een testje doen.
Uitslag: het kind scoort niet super, is dus niet hoogbegaafd en een test bij de OBD aanvragen is helemaal niet nodig. Eerst maar gewoon een jaartje kleuteren, je moet niet zo hard van stapel lopen bij zulke kleine kinderen. Ze veranderen nog zoveel. De ouders zijn hier niet gerust op en bellen de Pharostelefoon.

Ouders van een kleuter van 5 jaar vermoeden dat hun zoon een ontwikkelingsvoorsprong heeft. In gesprek met de kleuterjuf wordt dit bevestigd. Het is wel zo dat hij al wel kan lezen, maar hij kan zijn eigen schoenen nog niet eens strikken. De ouders moeten zich dus niet verkijken op die voorsprong, er zijn nog veel meer dingen die hij niet kan, daar moeten de ouders eens aandacht aan besteden.
Juf gaat met zwangerschapsverlof en er komt een invalster in de kleuterklas. Na twee weken vraagt zij aan de ouders of deze weten dat hun zoon zoveel meer kan dan andere kleuters. Ze wil hen er maar op attent maken dan kunnen zij maatregelen nemen anders gaat het kind zich vervelen en misschien wel onderpresteren.
Ouders vragen gesprek met directeur van de school aan. Hij zal eens met OBD overleggen. OBD en direkteur zijn het met elkaar eens dat er niets hoeft te gebeuren, zij zien het advies van de invalster niet zitten. De ouders bellen Pharos voor informatie over de vereniging.

Weerstand bij leerkrachten.

Enige losse opmerkingen waaruit volgens mij blijkt, dat er bewust of onbewust veel weerstand is bij leerkrachten tegen versnellen èn tegen "aparte" behandeling van hoogbegaafde leerlingen.

Zoon van 6 jaar, die halverwege het schooljaar versneld is naar groep 3 krijgt straf, omdat hij een van de regels in de klas overtreedt. Deze regel is hem echter nog niet verteld; juf wil de straf niet intrekken!

Zoon van 5 jaar (decemberkind) is versneld naar groep 3 gegaan. Daar heeft hij minimaal extra werk mogen maken. In groep 4 krijgt hij als extra werk het reeds in groep 3 gemaakte extra werk. De leerkracht is niet te vermurwen ander extra werk aan te bieden; pas wanneer dit weer af is. Na protest van de moeder bij de directeur van de school wordt dit gestopt; nu is er niets extra's meer....

Meisje scoort aan het einde van groep 3 bij de test voor technisch lezen leesniveau AVI 9, het eindniveau! Juf reageert bot: "AVI 4 is hoog genoeg voor jou!" Na de vakantie wordt het meisje in leesniveau 4 geplaatst; plezier in lezen is dan spoedig voorbij.

Nog een "leuk" argument van een leerkracht tegen versnelling van een hoogbegaafd meisje, dat al leest:" SAMEN leren lezen is zo'n leuke sociale bezigheid in groep 3. Dat mogen de ouders hun kind niet ontnemen." Zou zo'n leerkracht echt niet beseffen dat elke dag luisteren naar het gestuntel van je klasgenootjes niet leuk is? En dat maandenlang!

Meten met twee maten.

Een meisje van 5 jaar wordt in januari door een invalleerkracht aanbevolen voor groep 3 omdat hij ontdekt heeft dat zij al goed leest ( Pinkeltje ). De ouders aarzelen aanvankelijk, maar gaan dan akkoord.
Na bespreking in het team kan de versnelling geen doorgang vinden omdat het meisje nog niet alle letters goed schrijft. De welwillende leerkracht geeft de moeder een schrijfkaart en spoedig is dit in orde.
Dan kan ze nog niet naar groep 3 omdat ze het rekenen niet beheerst en de tafels(!!) nog niet kent. "We zij al met de tafels bezig!" wordt de moeder verteld. Ik durf dit in twijfel te trekken en raad de moeder aan inzage te vragen in de lesstof van groep 3.
Het voorstel van de school is, dat het meisje ander werk zal krijgen tijdens de taallessen in groep 3 maar verder gewoon mee moet doen. Dus een héél jaar alleen maar bezig zijn met rekenen tot 20 !
Dit vind ik te gek voor woorden en daarom raad ik de moeder aan haar dochter in de zes weken die nog resten tot de zomer vakantie rekenen te leren en (eventueel via een toets)plaatsing in groep 4 te vragen na de zomervakantie. ( normaal geef ik nooit zulke directe adviezen, maar nu...)
Dit vind ik een geval van met twee maten meten omdat van andere kinderen niet verwacht wordt dat zij op eigen kracht alles leren. Zij worden ook niet pas toegelaten in een groep als zij de lesstof die daar behandeld wordt al beheersen!

Wel extra leerstof

Een moeder vertelde dat haar kind eindelijk extra werk kreeg. Dat liep op een teleurstelling uit omdat op het boek stond "Zelfstandig Rekenen". Het kind wist dat er nu eindelijk wat gebeurde en dacht als ik zelfstandig moet werken mag ik niets vragen Er waren soms problemen die het niet zelf op kon lossen, maar ze durfde dus niets te gaan vragen Gevolg: de leerkracht werd weer bevestigd in het idee "Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg" en het is echt een luxe probleem.

Een andere moeder vertelde mij, dat zij wel aandacht voor haar kind kreeg. Deze leerling kreeg echter zoveel leuke opdrachten dat ze helemaal buiten de groep kwam te staan. Zoals bekend is daar niet zoveel voor nodig als je heel slim bent. Als klasgenootjes je dan ook nog als lievelingetje van de docent gaan zien weet je zeker dat je gepest zult worden.

Op een andere plaats ging de juf zelf Russisch leren om een kind (groep 4) een taal aan te kunnen bieden die het niet op de middelbare school zou krijgen. De inspanning van de docente was erg groot. Ze was echter vergeten met het kind te bepraten of het ook interesse had in Russisch. Dus ook dit avontuur liep op een teleurstelling uit.

Onderpresteren

Heel dikwijls stellen leerkrachten ook als eis dat het hoogbegaafde kind wekenlang negens en tienen haalt met de normale lesstof voordat men extra werk wil aanbieden; telkens weer. Dat is dan soms ook nog alleen maar méér van hetzelfde. Dat is demotiverend. Zo worden kinderen tot onderpresteren gebracht.

Het is ook niet leuk wanneer je een 7 krijgt voor je spreekbeurt met als reden, dat het niet "leuk" was voor de andere kinderen: het was te moeilijk. Dan is het niet vreemd dat je de volgende spreekbeurt wijdt aan de cavia. Voorbereiding heb je niet eens nodig maar de spreekbeurt is een enorm succes. En dan is men verbaasd als een kind gaat onderpresteren!

Verdriet

Soms kruipt het verdriet en de treurigheid naar me toe via de telefoonlijn. Ouders durven pas na veel aarzeling over de problemen van hun kind te spreken op school. Als je dan direct afgekat wordt en alle verdriet van jouw kind gebagatelliseerd wordt, doet dat enorm veel pijn. Vooral kinderen die depressief zijn geworden door de situatie zijn een grote zorg. Dan voel je het verdriet van de ouders.

Hoewel ik weinig meer doe dan luisteren en wat ideeën aandragen is vaak het gevoel eindelijk begrepen te worden een hele opluchting voor de opbeller. Misschien komen ook daardoor de emoties los.
Men verwacht erg veel van Pharos en een aantal ouders is teleurgesteld als blijkt dat zij toch veel zelf moeten doen.

Soms ook vreugde

Veel leerkracht vragen om kant en klare oplossingen, de ouders kunnen die ook niet bieden waardoor beide partijen denken dat er geen oplossing te vinden is.

Tot mijn vreugde moet ik zeggen, dat ik de laatste tijd ook 2 maal gebeld ben door directeuren van basisscholen die me vroegen om informatie omdat ze meenden met een hoogbegaafde leerling te doen te hebben. Ik was echt blij dat leerkrachten aan ouders om informatie vroegen omdat ze dachten dat wij ook deskundig zijn en dat we in ieder geval mee kunnen denken om een oplossing te zoeken.

Drie jaar aan het lijntje gehouden

Moeder van een zoon van 7 jaar belt. Zij is al enige jaren Pharoslid. Hun zoon is 3 jaar geleden getest door OBD en volgens hen hoogbegaafd. Zoon heeft klas overgeslagen en school zou ook in samenwerking met OBD voor verdieping, verbreding en verrijking zorgen. Kind redelijk tevreden, school ook.
Dit jaar komt er een stageaire van de Pabo in de klas die een observatierapport moet maken van verschillende kinderen. Zij observeert ook deze hoogbegaafde jongen en ontdekt daarbij dat hij maar een heel klein gedeelte van de tijd bezig is en de rest zit te dromen enz. Voor de ouders roept dit rapport heel veel vragen op. Zij gaan op school praten, rapport wordt gebagatelliseerd. Ouders willen gesprek met OBD en school. Resultaat: haal dit kind hier maar van school, wij kunnen hem niet helpen, teveel een onderpresteerder.

Ouders zijn hevig teleurgesteld in school en OBD, ze voelen zich drie jaar aan het lijntje gehouden en zijn nu van plan inderdaad een andere school te gaan zoeken. Waar moeten zij op letten ?

Gestrand na de brugklas

Een moeder belt dat haar zoon van 12 , na twee brugklassen, het advies heeft gekregen om naar de HAVO te gaan omdat hij niet gemiddeld een acht op zijn rapport heeft.
Hij is echter hoogbegaafd, getest door OBD toen hij in groep vijf zat. Wel deed de OBD toen erg geheimzinnig over de testresultaten. Hij scoorde zo hoog dat het eigenlijk niet te testen was.
Hij heeft toen wel een klas overgeslagen. Later gedragsproblemen gekregen. Al tweemaal therapie gehad bij RIAGG i.v.m. faalangst en assertiviteit. Nu in een vicieuze cirkel terecht gekomen. School wil hem geen nieuwe intellectuele uitdaging aan bieden. Trainingen bij het RIAGG hebben ook weinig resultaat, wat nu ?

Tot op heden vertrouwd op adviezen van deskundigen, maar nu weten ze het niet meer. Zijn er scholen voor middelbaar onderwijs die hier anders mee omgaan ? De moeder wil ook graag wat meer informatie over hoogbegaafdheid en onderpresteren, zodat ze alsnog zelf maatregelen kunnen nemen voordat het helemaal te laat is.

DEEL II SBD's en RIAGG's

Aanpassen of uit huis plaatsen.

RIAGG's weten ook zelden hoe ze met onze kinderen moeten omgaan. Soms zijn ze in staat via een test hoogbegaafdheid te constateren, maar meer niet.( De uitkomst van de test moet het kind vooral niet verteld worden!)Vóór alles moet het kind zich AANPASSEN. Men beseft daar niet dat het kind dat al steeds probeert.
Men zoekt ook direct de oorzaak van de problemen in het gezin. In meerdere gevallen wilde men beginnen met gesprekken alleen met de ouders om gezinsproblemen op te sporen. Gelukkig zijn de meeste ouders zo verstandig daar niet op in te gaan.
Er is ook nog al eens sprake van problemen bij het contact met andere kinderen/ klasgenootjes. Als de therapie van het RIAGG geen resultaat oplevert is hun favoriete oplossing : Uit huis plaatsen! En ja, dan heb ik een huilende moeder aan de telefoon.

Samenwerking SBD en RIAGG's

Een moeder belde mij dat zij haar kind wilde laten testen. Ik vertelde dat dat ook mogelijk is bij de SBD. Na enkele weken belt zij mij heel teleurgesteld terug. Hun dochter kwam wel als hoogbegaafd uit de test, maar de school had het advies gekregen de ouders naar het RIAGG te verwijzen voor therapie omdat het kind contactgestoord was. De school hoefde voorlopig niets te doen.
Ik kon mijn oren niet geloven en vroeg aan de moeder door wie hun dochter getest was. Dit bleek niet de medewerkster van de SBD te zijn die meestal hoogbegaafde kinderen test. Zij had vakantie. Met de ouders besproken dat zij met de andere medewerkster, na haar vakantie, contact op zouden nemen. Dat hebben ze gedaan en een en ander is toch nog goed gekomen.

De betreffende medewerkerster heb ik later nog aan de telefoon gehad. Zij vond het vervelend dat een en ander zo verlopen was, dit had nooit mogen gebeuren, binnen de dienst is er ook uitgebreid over gesproken, zodat het in de toekomst voorkomen kan worden.
Bovendien vertelde zij mij, dat de SBD geen goede ervaringen had met het betreffende RIAGG als het om hoogbegaafde kinderen gaat. Dus doorverwijzen is niet verstandig. Zij doet dat nooit. Haar collega was ook hier niet van op de hoogte. Met het RIAGG in een andere plaats had zij ook slechte ervaringen als het om hoogbegaafdheid gaat. Misschien nuttig voor Pharos om te weten.

Wel getest.

Een moeder belt. Haar kind van 7 jaar is door OBD getest met WISC test. Scoort heel hoog, behalve bij ruimtelijk inzicht. Volgens psycholoog van OBD dus niet hoogbegaafd maar MBD.
Kind zit al op tweede basisschool - team ziet het niet zitten om iets extra's te doen, OBD zegt immers dat het kind niet hoogbegaafd is.
Moeder heeft in "Signaal", het blad van Pharos een soortgelijk verhaal van ouders gelezen. Zij wil graag met hen in contact komen. Moeder is ook hevig ontdaan over diagnose MBD. Hoe weet zo'n psycholoog dat ? Kun je dat met zo'n test meten ? Zij wilde ook nog eens met haar huisarts gaan praten.

Bij mij kwam de vraag op: Hoe komt een psycholoog, die bij een OBD speciaal belast is met testen van hoogbegaafde kinderen, erbij ouders zo naar huis te sturen.

Een RIAGG medewerkster belt

Ik werd gebeld door een medewerkster van een RIAGG. Zij had een gesprek gehad met een moeder die lid van Pharos is. Deze moeder was met haar zoon van 10 jaar door de school en de OBD naar het RIAGG verwezen voor groepstherapie voor haar kind omdat hij zo slecht met andere kinderen overweg kan.
Volgens de ouders is hun kind hoogbegaafd en is dat de oorzaak van de problemen. Hij is door het RIAGG ook getest en hij scoort op verschillende onderdelen niet hoger dan gemiddeld, maar op enkele onderdelen heel hoog. Zij weet niet zoveel over hoogbegaafdheid, ze wil graag wat informatie. Zij vraagt mij of ik haar iets wil vertellen en eventueel iets toe kan sturen.

We hebben een heel plezierig gesprek en aan het eind zegt zij tegen mij, dat de manier waarop zij bij het RIAGG diagnostiseren eigenlijk toch wel eens goed bekeken moet worden. Wat ik haar verteld heb is niet bekend bij haar en haar collega's. Eigenlijk toch wel een kwalijke zaak vindt ze want de diagnose neemt bij het RIAGG een grote plaats in bij de behandeling.
Zij wil proberen er in haar team meer aandacht voor te krijgen maar daar moet ik me voorlopig nog niet al teveel van voor stellen want dat zou voor veel collega's toch wel een flinke mentaliteitsverandering betekenen. Ik ben benieuwd of we nog iets van dit RIAGG horen. De betreffende moeder heb ik nog wel aan de telefoon gehad.

Besluit

Tot zover deze bloemlezing. U moet niet denken dat we op zoek zijn gegaan naar de meest schrijnende gevallen. De beschrijvingen zijn gewoon willekeurig, dus er is nogal wat aan de hand. Er zal bij scholen, Pabo's en SBD's nog wel een en ander moeten veranderen als we hoogbegaafde kinderen in het reguliere onderwijs echt de kansen willen geven waar ze recht op hebben.

Het is de hoogste tijd dat we ervoor gaan zorgen dat anderen de ervaringen van Pharos serieus nemen. Dat zal voor veel individuele ouders een grote steun zijn.

Riel, september 1994.
Namens de Pharos telefonistes
Dini v.d. Heuvel